تله فیلم

تله فیلم (فیلم تلویزیونی) چیست و به چه کار می آید؟ نگاهی به تاریخچه تله فیلم در جهان و ایران, استانداردهای تله فیلم و وضعیت تله فیلم در ایران

تله فیلم (Television film) واژه ترکیبی است که از تله(تلویزیون) و فیلم(فیلم سینمایی) می آید. یعنی فیلم تلویزیونی. آنچه در تله فیلم مهم است فرم، زبان و نحوه روایت فیلم تلویزیونی است نه نوع دوربین آن.

حالا دیگر پس از گذشت چند سال از تولید انبوه فیلم های تلویزیونی، وقت آن است که نگاه جدی تری به این گونه خاص صورت بگیرد. حدود پنج سال است که تله فیلم در ایران روند تولید جدی ای به خود گرفته و حتی بسیاری از اهالی دست اندر کار سینما را نیز به این عرصه کشانده است. تولید و نمایش مستمر اینگونه آثار در صداوسیما کار را به جایی رسانده است که بخش ثابتی از جدول پخش شبکه های تلویزیونی ایران را به خود اختصاص داده اند. در یک سال اخیر جدول پخش تله فیلم ها به گونه ای شده که تقریباً آخر هفته ها، تمامی شبکه هایی که فیلم پخش می کنند با این محصولات برنامه آنتن خود را پر کرده اند. در این مجموعه یادداشت ها می خواهیم به ابعاد مختلف تله فیلم بپردازیم و در نهایت تله فیلم های شاخص تولید شده در این سالها را معرفی یا نقد کنیم. اما داستان تله فیلم یا فیلم تلویزیونی یا به قول صداو سیمای ما «سینمایی» از کجا در ایران آغاز شد؟

استانداردهای فیلم تلویزیونی در ابتدای پرداختن به تله فیلم باید پرسید آیا هر داستانی که با دوربین ویدیویی تصویربرداری شود تله فیلم محسوب می شود؟ کارشناسان رسانه می گویند خیر. آنچه در تله فیلم مهم است فرم، زبان و نحوه روایت فیلم تلویزیونی است نه نوع دوربین آن. تاریخچه تله فیلم در اروپا و امریکا به سالهای میانی دهه 1980 برمی گردد. زمانی که شیوه تولید سینمایی و تلویزیونی تغییر کرد و استودیوهای بزرگ فیلمسازی جای خود را به استودیوهای کوچک و گروه های مستقل دادند. کانادا یکی از سردمداران تولید تله فیلم در دنیا است. با بررسی آثار تولید شده در کشورهای صاحب صنعت تولید تلویزیونی، می توان استانداردهایی برای تله فیلم در نظر گرفت:
-    هزینه تولید تله فیلم کم است و گروه تولید آن با حداقل نفرات ممکن شکل می گیرد.
-    تله فیلم ها به صورت ادواری از شبکه های تلویزیونی و کابلی پخش می شوند؛ نه اینکه مانند ایران تنها یکبار پخش شوند.
-    زمان محصول نهایی تله فیلم 70 تا 90 دقیقه است.
-    فیلمنامه تله فیلم ها کاربردی است یعنی با موضوع های آموزشی و یا رسانه ای سفارش داده می شوند
-    بودجه تولید تله فیلم از بخش های دولتی و نیمه دولتی تامین می شود.
-    تله فیلم ها به شبکه های تلویزیونی فروخته می شوند و درآمدزایی دارند.
-    یک یا دو بازیگر معروف در آنها بازی می کند.
-    فیلمنامه تله فیلم ها از داستان های معروف اقتباس می شود.
-    از لوکیشن های جذاب با قابلیت های گردشگری و همچنین موسیقی محلی در آنها استفاده می شود
-    یکی از کاربردهای تله فیلم ها مثلاً در امریکا دنباله سازی ارزان فیلمهای پرهزینه است. جنگ ستارگان نمونه ای است که تله فیلم های زیادی در ادامه آن ساخته شده اند.
-    فیلمسازی از موضوعات جنجالی روز با فاصله اندک با زمان واقعی رویداد یکی از کاربردهای اصلی تله فیلم است.

حال با شناختن چنین استانداردهایی می توان تا حدودی فهمید که تله فیلم خوب چه خصوصیاتی باید داشته باشد. از تله فیلم های شاخصی که میان علاقمندان سینما شناخته شده هستند می توان به فیلم «دوئل» استیون اسپیلبرگ اشاره کرد که ابتدا به صورت 16 میلیمتری ساخته شد و بعد آنقدر از آن استقبال شد که بیشتر شبکه های بین المللی آنرا پخش کردند. «گرفتار» ساخته برناردو برتولوچی هم تله فیلم بوده است و همچنین آخرین فیلم اینگمار برگمان کارگردان اسطوره ای سینما با نام «سارا باند» به صورت فیلم تلویزیونی تولید شد. برخی تله فیلم ها حتی به صورت 35 میلیمتری فیلم برداری شده اند.

تله فیلم در ایران همانند بیشتر پدیده های وارداتی، تله فیلم هم وقتی به ایران رسید تغییراتی کرد که با اصل خود بسیار متفاوت شد. همچنان که نام این محصولات نیز هرگز در تلویزیون ما با عنوان «تله فیلم» خوانده نشد. برخي اصرار عجیبی دارند که این محصولات را «سینمایی» بداند. مثلاً نوشته می شود سینمایی «شاخ به شاخ» این جمعه پخش می شود. سینمایی لابد عنوانی متفاوت از فیلم سینمایی است. اما اهالی صداوسیما می توانند لااقل بگویند «فیلم تلویزیونی».

شاید بتوان سال 1374 را سال شروع تله فیلم در ایران دانست. در این سال فیلم های رابطه به سفارش شرکت مخابرات تولید شد و از شبکه 5 سیما پخش شد. پس از آن در سال 1377 تله فیلمی درباره اعتکاف تولید شد که زمان آن 70 دقیقه بود. تا پیش از افتتاح مرکز سیما فیلم روند تولید تله فیلم سیر معلومی نداشت و پدیده خاصی محسوب نمی شد. اما با تاسیس مرکز سیما فیلم، هدف تاسیس آن ساخت فیلم های با درجه «الف» اعلام شد. تله فیلم هم درجه بندی الف داشت.

در باب دلایل مدیران تلویزیون در روی آوردن به تله فیلم تحلیل های بسیاری وجود دارد. یکی از این تحلیل ها این است که از سالهای 1376 و 77 فشار نهادهای فرهنگي، كارشناسان، برخي از مسئولين و عده اي دیگر در مساله پخش فیلمهای امریکایی در تلویزیون و اخطارهاي جدي در خصوص اثرات تخريبي آن افزایش یافت. فیلمهای سینمایی ایرانی تولید شده پس از دوم خرداد 76 نیز با سیاست ها و ممیزی تلویزیون همخوانی نداشت. گسترش شبکه های تلویزیونی هم نیاز به پخش فیلم بیشتر را به وجود آورد. مناسبت های مختلف مذهبی و آیینی و تاریخی یکی از عوامل شکل دهنده نیاز تلویزیون به تله فیلم محسوب می شود. می توان با اطمینان گفت که تقریباً هیچ کشوری، فیلمی متناسب با خطوط قرمزصداوسیمای ما تولید نمی کند. با تولید تله فیلم است که صداوسیما می تواند با اطمینان، چیزی را که خودش ساخته است و استاندارد و خطوط قرمزش در آن رعایت شده را به جای فیلم سینمایی معمول پخش کند. در نتیجه این عوامل مدیران صداوسیما کم کم تصمیم گرفتند خودشان فیلمهای بلند مناسب پخش تولید کنند. در ابتدا سیمافیلم در هر سال تعدادی تله فیلم تولید کرد اما پس از گذشت یکی دوسال، شبکه های تلویزیونی خود به طور مستقل به تولید روی آوردند. در یکی دو سال اخیر این محصولات به «نود دقیقه ای» مشهور شدند. فیلمنامه نویسان و کارگردانان بسیاری از سینما به تلویزیون کوچ کردند و در رونق تولید تله فیلم ها هرکدام سهم خود را بردند.

مانند هر برنامه دیگر تلویزیونی، پول، زمان و استاندارد تلویزیون سه عامل تعیین کننده در تله فیلم بودند. در ایران هم از ابتدا قرار شد تله فیلم ها با هزینه کم تولید شوند. امروزه مبلغی حدود 100 میلیون تومان( بسته به لوكيشن، كيفيت، بازيگران و .....) برای تولید تله فیلم هزینه می شود. این بودجه باید به همه چیز از قصه و عوامل و مسایل فنی برسد. دستمزد بازیگران مشهور یکی از اصلی ترین بخش های هزینه بر است. مدیران سیما بر حضور حداقل 3 بازیگر شناخته شده در یک تله فیلم تاکید کرده اند. در نتیجه با افزایش تولید تله فیلم کار بازیگران تلویزیونی رونق گرفته و دستمزدها بالا رفته است. اجاره لوکیشن، هزینه های صحنه و دستمزد بقیه عوامل هزینه های بعدی تهیه کننده هستند. تهیه کننده امروزی تله فیلم مجبور است برای اینکه سودی برای خودش محفوظ بماند فیلم را در کمتر از 20 جلسه تصویربرداری جمع کند. چیزی که معلوم است اینکه شرایط تولید نامناسب تله فیلم ها، بر کیفیت آنها تاثیر گذاشته است. در قسمت بعدی از این سلسله یادداشت ها به آسیب شناسی تله فیلم های تولید شده در یکی دو سال اخیر می پردازیم و بحث را پی می گیریم.

برخی از تله‌فیلم‌های ایرانی
۱۳۸۸ تکیه بر خورشید (حسین سحرخیز)
۱۳۸۷ عروس برفی (سیروس الوند)
۱۳۸۷ آنجا که زاده شده ام (مسعود آب پرور)
۱۳۸۶ مرد (سیروس الوند)
۱۳۸۶ ستاره های سوخته (سیروس الوند)

منبع: ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد, سايت خبري سيما فيلم /سید حسام فروزان http://www.simafilmnews.ir

دانلود: برای دریافت نسخه PDF مطلب و پرینت آن اینجا کلیک کنید.

مطالب مرتبط داخلی:

سریال تلویزیونی

سريال هاي تلويزيوني ايراني

کارگردانی تلویزیون

سبکهای برنامه تلویزیونی

ضرورت برنامه ریزی در تلویزیون

اندیشه اقتصادی در تولید تلویزیونی

فیلم چیست؟

سینما

فيلم كوتاه چيست؟